Choroba nowotworowa a stan psychiczny

Choroba nowotworowa a stan psychiczny

Choroba nowotworowa a stan psychiczny

Wpływ choroby nowotworowej na stan psychiczny pacjenta

I w ciężkiej chorobie tkwi dobro. Kiedy ciało słabnie, silniej czuje się duszę

Rozpoznanie choroby nowotworowej to sytuacja ostrego kryzysu w życiu osoby, która jej doświadcza. Po usłyszeniu diagnozy, chory może być w szoku i potrzebuje czasu na odnalezienie się w nowej sytuacji. Często w ciągu kilku dni musi przewartościować swoje życie, zmienić plany prywatne i zawodowe. Pojawienie się choroby wywołuje długofalowe konsekwencje obejmujące leczenie, zmaganie się z jego skutkami, obniża jakość życia, ogranicza zdolność do pracy i kontakty społeczne. Pojawiają się wówczas trudne emocje, takie jak strach przed samą chorobą, leczeniem, wynikami badań, bólem i zabiegami medycznymi. Te emocje są całkiem naturalne. Choroba jest też dużym wyzwaniem dla rodziny pacjenta. Wskutek silnego stresu, dochodzi do destabilizacji rodziny. To psychiczne, fizyczne i duchowe „trzęsienie ziemi”.

Ważnym zadaniem staje się dla wszystkich odnalezienie się w nowej sytuacji. Choroba i radzenie sobie z nią, jest sprawą bardzo indywidualną. Niektórzy podejmują walkę z chorobą bardzo aktywnie, z dużą wiarą i zaangażowaniem. Inni są przerażeni, ogarnia ich strach i albo zaprzeczają chorobie i nie chcą podejmować żadnej terapii, albo wycofują się w swój wewnętrzny świat i popadają w depresję. Reakcje na sytuację choroby zależą od zasobów wewnętrznych danej osoby, od jej historii życia i sposobów radzenia sobie ze stresem, a także od sieci wsparcia, jaką ma wokół siebie.

Aby zrozumieć uczucia i potrzeby chorego musimy poznać fazy choroby. Każdy etap to różne emocje i zachowania. Proces leczenia bywa długi oraz emocjonalnie wyczerpujący, dlatego chory potrzebuje zrozumienia i wsparcia oraz zaangażowania najbliższej rodziny.

Co dzieje się z pacjentem na kolejnych etapach choroby?

Etap I - Diagnoza

Moment diagnozy jest zwykle traumatyczny. Nawet jeśli chory podejrzewał chorobę, diagnoza często jest szokiem. Stąd też emocje, które się pojawiają, są wyjątkowo silne i nacechowane negatywnie. Najczęściej jest to złość, przerażenie, rozpacz, żal. Już na tym etapie warto poszukać wsparcia, np. rozmowy z psychologiem, który pomoże odnaleźć się w nowej sytuacji i zrozumieć emocje, które się pojawią. Ważne, aby szczerze rozmawiać o tym, co się przeżywa. Mówić o lękach, zadawać pytania. Dobry stan psychiczny ma bardzo korzystny wpływ na podejmowane leczenie.

Etap II - Leczenie

Jest to faza, w której najczęściej chory zdążył się już zaadaptować do sytuacji, poddać opiece medycznej. Jednak przez cały czas obecne są trudne emocje. Są one związane z leczeniem i jego skutkami, obawami przed reakcją otoczenia, odrzuceniem przez bliskich i przyjaciół. Choremu trudno jest akceptować zmiany w swoim wyglądzie, który mógł zmienić się w wyniku leczenia.. To okres, w którym chory jest słabszy i potrzebuje pomocy ze strony bliskich, a jednocześnie może czuć się ciężarem dla swojej rodziny. Ważna jest wówczas szczera komunikacja. Rodzina musi się przeorganizować, podzielić się zadaniami, przejąć role chorego. Dla chorego może to być trudne, ale powinien mówić o swoich potrzebach i stanie psychicznym. Na tym etapie najbardziej obecne emocje to: wstyd, chęć izolowania się, by ukryć chorobę i skutki leczenia, lęk przed skutkami terapii, lęk przez leczeniem i komplikacjami pooperacyjnymi, lęk przed bólem, poczucie bezradności i beznadziei, poczucie utraty kontroli, lęk przed byciem niesamodzielnym i koniecznością proszenia o pomoc.

Etap III - Remisja i zakończenie leczenia

Wbrew pozorom, w tej fazie również mogą występować trudności. Cały świat chorego, który był skoncentrowany na walce z chorobą, zmienia się po raz kolejny. Trzeba powrócić do życia, do swoich zadań i ról. To bywa trudne i stresujące. Ponadto w tej fazie pojawia się nowy lęk - lęk przed przerzutem czy wznową choroby. Na tym etapie mogą też pojawić się epizody depresyjne. Wtedy szczególnie warto skorzystać z pomocy specjalisty. Pomocne są też grupy wsparcia dla osób po leczeniu onkologicznym. Dają one choremu poczucie siły, zrozumienia i akceptacji.

Odczucia i emocje, które mogą się pojawić w tej fazie to: strach przed nawrotem choroby lub przerzutem,strach przed powrotem do "normalności" - pracy, znajomych, regularnych aktywności, trudność z odnalezieniem się w sytuacji braku choroby.

Niestety, czasami dzieje się tak, że choroba wraca i wszystko zaczyna się od nowa.

Etap IV - Nawrót lub przerzut

Często jest to najtrudniejszy etap choroby, czasem trudniejszy, niż sama diagnoza. Jest to faza, w której staje się jasne, że nie ma mowy o szybkim i pełnym wyzdrowieniu - zanika nadzieja i perspektywa wyleczenia się. Często chory nie ma siły na kolejną walkę. Zaburzenia lękowe i depresyjne nasilają się. Bardzo ważne jest wówczas wsparcie specjalisty i farmakoterapia, która poprawi stan psychiczny pacjenta.

Odczucia i emocje, które mogą się pojawić to: zanik nadziei, rozpacz, lęk, strach przed śmiercią, strach przed ponownym leczeniem, bólem, skutkami ubocznymi, złość, bezradność.

Faza piąta - Przedterminalna i terminalna

W tej fazie szanse na powrót do zdrowia są minimalne.

Na tym etapie wsparcie psychiczne jest bardzo ważne, aby zminimalizować ból psychiczny chorego i jego bliskich. Psycholog może pomóc przygotować się choremu i bliskim do rozstania, sprawić, że łatwiejsza będzie komunikacja pomiędzy nimi i że sam fakt odejścia osoby chorej będzie łagodniejszy.

Odczucia i emocje, które mogą się pojawić to: lęk przed śmiercią, lęk przed bólem, lęk o bliskich, którzy zostają, rozpacz.

Każdy etap choroby to różne emocje i zachowania. Proces leczenia jest długi i emocjonalnie wyczerpujący, wymaga zaangażowania rodziny i zespołu leczącego pacjenta.

Wsparcie psychiczne pacjenta

Chory bardzo często wypiera (odrzuca) bolesną prawdę i mimo późniejszego uświadomienia sobie zagrożenia życia, niejednokrotnie wraca do zaprzeczenia, co jest częstym zachowaniem (mechanizmem obronnym osobowości), spostrzeganym w okresie zmagania się z chorobą.

Konfrontacja z prawdą powinna być stopniowa i ukierunkowana na gotowość pacjenta na jej przyjęcie. Bez odpowiedniej pomocy i wsparcia u chorego może pojawić się depresja, która uniemożliwi zaangażowanie się w proces leczenia i zdrowienia.

Jak możemy wesprzeć chorego?

Ważne jest, aby na każdym etapie choroby korzystać z pomocy i wsparcia, aby chory czuł się zaopiekowany i aby miał w sobie nadzieję. Każdy rodzaj wsparcia jest tutaj ważny. I wsparcie od najbliższych czy przyjaciół, ale też pomoc i wsparcie od kompetentnych specjalistów. Możemy wymienić tutaj kilka rodzajów wsparcia:

Wsparcie informacyjne

Udzielane głównie przez lekarzy onkologów i inny personel medyczny poprzez dostarczanie informacji na temat choroby i leczenia. 

Wsparcie emocjonalne

Udzielane głównie przez rodzinę chorego, a polega na: dążeniu do poznania potrzeb pacjenta i ich zaspokojenie w miarę możliwości, życzliwym, empatycznym słuchaniu, okazywaniu zrozumienia, podejmowaniu rozmów na każdy trudny temat, okazywaniu czułości, budowaniu bezpiecznej dla chorego relacji: „Jestem obok, gdybyś mnie potrzebował”.

Wsparcie psychologiczne

Udzielane przez psychologów, psychoonkologów. Ma ono na celu łagodzenie psychicznych następstw choroby i leczenia. Psycholog wzmacnia również postawę samopomocy u chorego, zachęcając go do szukania sposobów poprawy jakości życia w chorobie ( kontakt z przyrodą, czytanie książek, słuchanie ulubionej muzyki, odkrywanie nowych pasji itp.)

Wsparcie duchowe

Udzielanie przez duchownych w odpowiedzi na takie potrzeby. Modlitwa, medytacja. Religijna literatura, obrzędy liturgiczne itp.

Wsparcie materialne

Ważne w czasie nierzadko długiego leczenia, pomoc w finansowaniu kosztów leczenia, wyposażenia chorego, pomocy jego rodzinie.

Najbardziej pomocnym programem dla chorych onkologicznie jest Terapia Simontona. Dr Carl Simonton był amerykańskim lekarzem onkologiem – radioterapeutą. Był również pionierem Psychoonkologii i twórcą wszechstronnego programu psychoterapeutycznego dla chorych na raka i osób ich wspierających. Terapia Simontona to rodzaj psychoterapii, której celem jest poprawa jakości życia chorych i wyrwanie ich ze stanu beznadziei. Terapia pomaga w procesie leczenia i wpływa na jego efektywność. W Polsce propagatorem tej metody leczenia i podejścia do pacjenta jest dr Mariusz Wirga-polski psychiatra, obecnie dyrektor medyczny w Ośrodku Onkologicznym Simontona w Malibu w Kalifornii, autor książki „Zwyciężyć chorobę”. Współpracuje” z wieloma ośrodkami w Polsce, prowadzi warsztaty simontonowskie dla chorych i ich rodzin oraz zajmuje się szkoleniami terapeutów. Informacje dotyczące terapii wg Carla Simontona można znaleźć na stronie Simontonowskiego Instytutu Zdrowia.

Czy choroba może mieć pozytywny wpływ na człowieka?

Rak nie zmienił mojego życia ani nie sprawił, że nagle zaczęłam czuć inaczej, ja po prostu zaczęłam czuć bardziej. I z  pewnością rak otworzył mi oczy na zwyczajne rzeczy, których nie dostrzeże ten, kto ich nie stracił, a wiele rozmów, jakie miałam okazję przeprowadzić z byłymi pacjentami onkologicznymi, utwierdziły mnie tylko w przekonaniu, że rak nie tyle zabiera, co bardzo dużo daje. Trzeba to przeżyć, by wiedzieć, o czym mówię.

To wypowiedź pacjentki onkologicznej, która jest w remisji choroby.

Wielu chorych ma podobne refleksje. Można więc wnioskować, że choroba nowotworowa poza negatywnymi skutkami, może mieć również znaczenie pozytywne i może przyczynić się do korzystnych zmian w życiu człowieka. Często chorzy podkreślają, że zaczęli bardziej doceniać życie i jego drobne przyjemności. Niektórzy pacjenci zgłaszają poprawę w zakresie zasobów osobistych, poczucia celu i sensu życia, wzrostu duchowości, poprawy relacji międzyludzkich i pozytywnych zmian w priorytetach życiowych.

Wyjaśnienie teoretyczne takiej postawy opiera się na teorii wzrostu potraumatycznego. Pojęcie to zostało wprowadzone przez Tedeschiego i Calhouna (1996r.) dla określenia pozytywnych zmian, jakie zachodzą w następstwie traumatycznych doświadczeń człowieka.

Badacze rozwoju potraumatycznego opisują trzy obszary zmian, w których on się przejawia: zmiany w spostrzeganiu siebie, zmiany w relacjach z innymi i zmiany w filozofii życiowej. Pozytywne zmiany w postrzeganiu siebie obejmują wyższe poczucie własnej wartości, skuteczności i wewnętrznej siły. Osoby, które ich doświadczają dostrzegają, że zwiększyły się ich możliwości radzenia sobie w trudnych sytuacjach, odnajdują nowe możliwości w życiu i stawiają sobie nowe cele (odkrywanie talentów czy podejmowanie jakiejś misji np. zakładanie grup wsparcia, stowarzyszeń itp). W obszarze zmian dotyczących relacji z innymi wymienia się zwiększenie wrażliwości i współczucia, a także postawy otwartości wobec innych. Relacje z ludźmi nabierają większej wartości, stają się bliższe i bardziej otwarte. Zmiany w filozofii życiowej dotyczą sensu życia, poszukiwania wartości, określenia priorytetów.

W nawiązaniu do cytatu, rozpoczynającego ten artykuł, warto podkreślić, że oprócz dramatu i cierpienia, choroba może też dać człowiekowi możliwość rozwoju i odnalezienia głębokiego sensu w życiu.

Autor: Tamara Wacholc
psychoonkolog, terapeuta rodzinny, pedagog

Kampania realizowana przez Stowarzyszenie Zawsze z Nadzieją, sfinansowana przez Miasto Szczecin.
Zawsze z NadziejąMiasto Szczecin

Witryna używa ciasteczek, korzystanie z serwisu internetowego oznacza akceptację plików cookies