Zrozumieć nastolatka

Zrozumieć nastolatka

Dorastanie to trudny czas zarówno dla dziecka, jak i dla rodzica. Cytat E. Eriksona: „Nie jestem, kim powinienem być, nie jestem kim mam być, ale nie jestem już tym, kim byłem” bardzo dobrze obrazuje z czym mierzy się młody człowiek.

Nastolatek w swojej drodze do dorosłości ma wiele ważnych rzeczy do zrobienia. Po pierwsze musi zbudować swoją tożsamość, postanowić kim jest. W tych poszukiwaniach siebie popełnia bardzo dużo błędów, robi okropny bałagan, wybierając, przymierzając, próbując co do niego pasuje. To niepokoi rodziców, ale w młodym człowieku także budzi strach. Nastolatek nie jest pewien swoich wyborów, więc imituje, naśladuje, szuka potwierdzenia w oczach innych.

Drugie ważne zadanie to separacja od rodziców. Nastolatek, który dotychczas ustalał z rodzicem wiele rzeczy teraz nie ustala, nie pyta o zdanie. Czas samodzielnych wyborów i eksperymentów obarczony jest popełnianiem błędów, a próba zrozumienia otaczającej rzeczywistości bywa przytłaczająca. Ważna na tym etapie staje się przynależność do grupy rówieśniczej, która pomaga rozstać się z rodzicami. Ta symboliczna separacja jest warunkiem koniecznym w budowaniu własnej dojrzałości. Ten etap rozwoju wiąże się z dużym rozchwianiem emocjonalnym, zwłaszcza w momentach, kiedy rzeczywistość nie pokrywa się z wyobrażeniami nastolatków, rozczarowuje, nie dorasta do ideałów.

Nastolatki potrzebują akceptacji ze strony swoich bliskich oraz zapewnienia, że to co się z nimi dzieje, spotyka się ze zrozumieniem. Dojrzewanie to taki okres, kiedy młody człowiek w niektórych obszarach jest już trochę dorosłym, a w niektórych jeszcze dzieckiem. I chociaż swoim zachowaniem często pokazuje, że rodzice nie są dla niego ważni, to tak naprawdę potrzebuje ich bliskości i troski. To co pomaga młodym ludziom w tej „wyboistej” drodze do dorosłości, to mądry, wspierający dorosły.

Jak wspierać dziecko w tym najtrudniejszym etapie życia?

Kilka wskazówek dla rodziców:

  • Ważna jest rozmowa, bo tylko dzięki niej rodzice mają szansę spojrzeć na świat oczami swojego dziecka
  • Uznanie tego, że inni - rówieśnicy, idole, inni dorośli, a nie rodzice, na tym etapie są największymi autorytetami dla dziecka
  • Umiejętne postawienie granic adekwatnie do wieku, określenie tego na co się rodzice zgadzają, a na co nie. Pozostawienie dziecku obszaru do samodzielnego decydowania i ponoszenia odpowiedzialności za te decyzje
  • Spójność w oddziaływaniach wychowawczych obojga rodziców
  • Umiejętna komunikacja,

pozbawiona:

  • upominania “Tyle razy prosiłem, abyś…”, „Nigdy/Zawsze…”
  • oceny/ krytyki “Jesteś leniem”, “Jesteś beznadziejny”, “Jak można…”
  • porównywania “Ja w twoim wieku nigdy się tak nie zachowywałem”
  • wyśmiewania “Zobacz, jak ty wyglądasz! Jak klaun!”
  • naciskania na coś “Natychmiast siadaj do odrabiania lekcji”
  • negowania “Tak się tego nie robi”, “Źle to zrobiłeś”
  • karania “Nie posprzątałeś pokoju, nie dostaniesz więc kieszonkowego”
  • długich monologów
  • krzyku

oparta na:

  • uważnym słuchaniu, tego co mówi dziecko „Czy dobrze zrozumiałem, że…”, „chcesz powiedzieć, że…”
  • wyrażaniu swoich potrzeb i emocji: “Chcę/Nie chcę, abyś…”, “Rozumiem cię w pełni. Potrzebuję tylko wiedzieć, że…”, “Boję się o ciebie, kiedy…”, “Nie chcę, żebyś…”, “Nie lubię, kiedy…, bo wówczas czuję …”, „Wolałbym, abyś/abyśmy…”.
  • współpracy

Zamiast:

  • wydawać rozkazy: „W tej chwili wyłącz komputer” – opisz problem:„Jest godzina 20.00, a Ty wciąż grasz na komputerze. Umówiliśmy się, że o tej porze komputer jest wyłączony”
    Rozkazy często wywołują opór, opisując problem - zapraszamy do udziału w jego rozwiązaniu.
  • atakować: „Jesteś taki nieodpowiedzialny” – opisz, co czujesz:„Jestem rozczarowany, umówiliśmy się, że wyprowadzisz psa po powrocie ze szkoły”
    Krzyki, obrażanie, atakowanie zazwyczaj zachęcają do kontrataku, kiedy opisujemy co czujemy, mamy większą szansę na pozytywną reakcję ze strony dziecka
  • obwiniać: „Zobacz co zrobiłaś ze swoim swetrem” - udziel informacji „Aniu, zanim włożysz sweter do pralki, sprawdź informacje o sposobie prania”
    Oskarżanie zazwyczaj prowadzi do obrony siebie, udzielanie informacji daje większą szansę na to, że nastolatek weźmie odpowiedzialność za to co robi.
  • grozić: „Nie pójdziesz do teatru w podartych spodniach” – zaproponuj wybór „Idziemy do teatru. Ludzie przychodzą tam ładnie ubrani. Możesz iść w jakichkolwiek spodniach, ale bez dziur lub założyć sukienkę”
    Wielu nastolatków reaguje na groźby przekorą, umiejętnie zaproponowany wybór zwiększa szansę na współpracę.
  • długich kazań: „Ile razy mam Ci mówić, żebyś wkładał brudne naczynia do zmywarki. Czy to takie trudne do zapamiętania? - powiedz to jednym słowem: „Wojtek, naczynia”
    Nastolatki wyłączają się, gdy słyszą długie kazania, krótkie przypomnienie przykuwa uwagę i pozwala łatwiej nakłonić dziecko do współpracy.
  • wytykać błędy: „Jesteś taka wredna dla swojego brata” – określ swoje oczekiwania: „Nie chcę, aby w naszej rodzinie jeden drugiego poniżał. Jeśli masz pretensje do brata, to oczekuję, że powiesz to tak, aby go nie obrażać”.

PAMIĘTAJ!

Nastolatki wyłączają się, kiedy słyszą krytykę. Mówienie o tym, czego rodzice oczekują od swoich dzieci daje większą szansę na wysłuchanie i zmianę zachowania.

Okres dojrzewania to kryzys normatywny, nie da się go ominąć, przespać, choć pewnie niejeden rodzic i nastolatek miałby takie pragnienie. To etap wielu niepokojów, dylematów i psychicznych obciążeń, których nie da się rozwiązać ani szybko, ani łatwo. Dlatego ważne jest, aby rodzice byli uważni na pewne sygnały, które mogą w istotny sposób zakłócić ten proces.

Co powinno zaniepokoić rodziców w zachowaniu nastolatka?

  • zbyt mało lub zbyt dużo snu, nocna aktywność, niechęć do porannego wstawania;
  • brak dbałości o wygląd;
  • brak apetytu, utrata wagi lub przeciwnie – objadanie się;
  • narzekanie na nudę, poczucie beznadziei;
  • narzekanie na bóle brzucha, głowy, inne dolegliwości fizyczne;
  • samookaleczanie się, odurzanie się;
  • zainteresowanie tematyką śmierci i samobójstw.

Bibliografia:

A. Faber, E. Mazlish, jak mówić do nastolatków, żeby nas słuchały, jak słuchać, żeby z nami rozmawiały”, Media roodzina 

F. Jansen, A.E. Nutt, Mózg nastolatka, GW Foksal

J. Juul, Nastolatki. Kiedy kończy się wychowanie, MiND

Kaczmarzyk M., Szkoła neuronów. O nastolatkach, kompromisach i wychowaniu, Dobra Literatura

M. Rosenberg, Porozumienie bez przemocy, Czarna owca

Kampania realizowana przez Stowarzyszenie Zawsze z Nadzieją, sfinansowana przez Miasto Szczecin.
Zawsze z NadziejąMiasto Szczecin

Witryna używa ciasteczek, korzystanie z serwisu internetowego oznacza akceptację plików cookies